Güneşe yaklaştıkça hava niçin soğuyor

Dünyamızdaki ısının deposu güneş olduğuna bakılırsa ve bir dağın tepesi güneşe daha yakın iken orada hava niçin daha soğuk oluyor? Ilk olarak şunu açıklayalım ki, güneş ile dünya arasındaki mesafeyi düşünürsek, bir dağın tepesine çıkmakla bu mesafedeki azalış oldukça önemsiz kalır. Güneş dünyamızdan 149,5 milyon kilometre uzakta iken dünyamızdaki en yüksek dağın yüksekliği 9 kilometreyi bile bulmaz. (Everest: 8.846 metre)

Biz esasen her gün evimizde otururken dünyanın kendi çevresinde dönmesinden dolayı, dünyanın çapı kadar, güneşe 12 bin kilometre yaklaşıp uzaklaşıyoruz. Elips şeklindeki yörüngesinde dünya güneşin çevresinde dönerken güneşe en fazla yaklaştığı mesafe 147 milyon, en uzaklaştığı mesafe ise 152 milyon kilometredir. Kısaca dünya esasen bir yıl içinde güneşe 5 milyon kilometre yaklaşıp uzaklaşmaktadır. Bu durum dünyamızdaki ısıyı pek etkilemez, önemli olan ışınların dik gelmesidir.
Güneşin dünyamızda yarattığı ısı, ışınlarının yeryüzünden yansıması ile olur. Ondan sonrasında yükseldikçe nemli havada her bir kilometrede ortalama 6-7 aşama düşer. Kısaca Everest’in dibi ile tepesi içinde 50 dereceden fazla ısı farkı olması naturel. Bu ısı düşüşü atmosferin birinci katmanına kadar bu şekilde sürüyor. Kısaca yeryüzünde ısı 25 aşama iken 11 kilometre tepemizde -50 dereceye kadar düşüyor. Bundan sonrasında ısı değişiminin akıl almaz dansı başlıyor.
Atmosferin ikinci tabakası olan ve içinde ozon tabakası da bulunan 11. ve 48. kilometreler içinde hava ısısı bu sefer tam tersi yükseldikçe artıyor, yine sıfır dereceye kadar çıkıyor. 48. kilometreyi geçip 3. tabakaya girince ta 88. kilometreye gelene kadar yine düşüşe geçiyor. Bu tabakanın sonunda, şu demek oluyor ki 88. kilometrede -80 derecelere kadar düşüyor. Bundan sonrasında da devamlı yükselişe geçerek güneşe yaklaştıkça artıyor.
Güneşin yüzeyinden 2 milyon aşama sıcaklıkla çıkan ışığın 149,5 kilometre yol kat ettikten sonrasında dünyamız yüzeyine yaşayabileceğimiz bir ortamı yaratacak şekilde bu kadar ince ayarla gelmesi hakikaten inanılmaz.
Yeryüzünde ısınan havanın yükseldiği doğrudur, fakat hava bu enerjisini yükselirken harcar ve dağın tepesine ulaştığında çevre hava ısısı ile aynı ısı derecesine gelir. Dağ tepelerinin soğuk olmasının bir başka sebebi dağ yüzeylerinin şekilleri dolayısıyla güneş ışıklarını dik alamamalarıdır. Bundan dolayı dağların etekleri bile serin olur, burada ısınıp yükselen bir hava tabakası bile oluşamaz. Ek olarak dağdaki kayalarla beraber kar ve buz da güneş ışınlarını fazla emmez ve çoğunu yansıtırlar.

Yeryüzünün ısınmasında bulutlar da mühim rol oynarlar. Dikkat ederseniz bulutsuz geceler, bulutlu gecelerden daha soğuktur. Bu sebeple bulutlar yerden gelen ısıyı yine yere yansıtırlar. Dağ zirvelerinde ise ne bu sıcaklığı yere yine yansıtacak bulut vardır, ne de onu tutacak yoğunlukta atmosfer.