Alerjik Rinit

ALERJİK RİNİT

Alerjik rinit nazal mukozanın IgE aracılı, kronik enflamatuvar bir hastalığıdır. Çocuk
ve erişkinlerde sık rastlanır. Kişisel ve ailesel atopi öyküsü, alerjenler, hava kirliliği ve
sigara temel risk faktörleridir.

Tanı
Öykü
Hapşırma, burun tıkanıklığı, akıntısı ve kaşıntısı, geniz akıntısı ve kaşıntısı, en
belirgin yakınmalardır. Tanı için, bu yakınmalardan minimum ikisinin bir saatten uzun
sürelerle bir günden fazla tekrarı gereklidir.
Öyküde yakınmaların mevsimlerle ilişkisi ve tetikleyici faktörler yanı sıra kişisel
ve ailesel atopi de sorgulanmalıdır. Yakınmalar mevsimsel yoğunluk izah edebilir
yada yıl boyu sürebilir. Mevsimsel rinitte etken genel anlamda polenlerken, diğerlerinde
çoğunlukla akar, hamamböceği, evcil hayvan, mantar sporu benzer biçimde ev içi alerjenlerdir.

Fizik muayene
Nazal mukoza çoğu zaman nefes ve ödemli görünümdedir. Berrak burun akıntısı ve
konkaların hipertrofisi gözlenebilir. Göz altında koyu halkalanmalar (Shiner emaresi),
alerjik merhaba (burun tıkanıklığı hissinden kurtulmak için el ayası ile burnun yukarıya
doğru itilmesi) ve buna bağlı olarak burun üstünde çizgilenme kronik olgularda belirgin
olabilir.
Alerjik rinite birlikte rol alan hastalıklar
Alerjik rinit tek olarak yada konjonktivit, astım ve atopik dermatitle beraber görülebilir.

Komplikasyonlar
Uygun tedavi edilmediğinde rinosinüzit, uyku bozukluğu (apne), ağız solunumu
sebebiyle damak ve diş yapısında gelişimsel problemler gelişebilir.

Ayırıcı tanı
Enfeksiyöz rinit (soğuk algınlığı)
Mekanik problemler (adenoid vejetasyon, septum deviasyonu, yabancı cisim, tümör)
Polipozis
Vazomotor rinit
İlaçlara bağlı rinit (bazı antihipertansif ilaçlar, oral kontraseptifler)
Rinitis medikamentoza (topikal dekonjestanların aşırı kullanımına bağlı rinit)

Korunma
Mevsimsel rinitte, polen döneminde dış etkinliklerden olabildiğince kaçınma
Ev tozu akarlarından korunmak için ev içinde nemin azaltılması (ev içinde çamaşır
kurutulmaması, ev sıcaklığının yüksek tutulması), toz dokunabilecek kalınca halı, battaniye
benzer biçimde eşyaların en aza indirilmesi.
Ev içi alerjenler yanı sıra sigara, egzoz gazı, deterjan, boya, parfüm benzer biçimde iritanlardan
sakınma

Tedavi
Amaç, okul ve iş başarısını bozan, toplumsal uyumda güçlüğe neden olan semptomların
baskılanması, yaşam kalitesinin düzeltilmesi ve komplikasyonların önlenmesidir.
İlaç dışı tedavi
Serum fizyolojikle burun lavajı yapılabilir.

İlaç tedavisi
Alerjik rinit tedavisinde ilk seçenek antihistaminiklerdir.

Birinci dönem antihistaminikler ucuz, kolay bulunabilen ve güvenli ilaçlardır:
Difenhidramin hidroklorür; Çocukta 5 mg/kilo/gün, 4 eşit dozda, ağızdan (en oldukça 300 mg/gün), Yetişkinde 3-4 kez 25-50 mg, ağızdan.
Hidroksizin; Çocukta 2-5 mg/kilo/gün, 3-4 dozda, ağızdan, Yetişkinde 3-4 kez 25 mg, ağızdan.
Klemastin; Çocukta günde 2 kez 250-500 μg, ağızdan, Yetişkinde günde 2 kez 0,5-1 mg, ağızdan.

Birinci dönem antihistaminiklerin sedasyon yan etkisinden kaçınılması gerektiğinde
ikinci dönem antihistaminikler tercih edilebilir:
Loratadin; 2-6 yaş 5 mg/gün, tek doz, ağızdan, 6 yaş üstü ve erişkinde 10 mg/gün, tek doz, ağızdan.
Setirizin; 2-6 yaş 5 mg/gün, tek doz, ağızdan, 6 yaş üstü ve erişkinde 10 mg/gün, tek doz, ağızdan.
Feksofenadin hidroklorür; tek doz 120 mg/gün, ağızdan, 12 yaşın altında verilmez.

Burun tıkanıklığının belirgin olduğu ve semptomları antihistaminiklerle
baskılanamayan hastalarda, tedaviye lokal yada sistemik dekonjestanlar yada topikal
steroidler eklenebilir.

Topikal steroidler:
Budesonid; 6 yaş üstü ve erişkinde 2×100-200 μg.
Flutikazon propionat; 4-11 yaş 1×100 μg, 12 yaş üstü ve erişkinde 1-2×100 μg.
Mometazon furoat; 4-11 yaş 1×100 μg, 12 yaş üstü ve erişkinde 1-2×100 μg.
Triamsinolon asetonid; 6-12 yaş 1×55 μg, 12 yaş üstü ve erişkinde 1×110 μg.

Sistemik dekonjestan:
Psödoefedrin; 2-5 yaş 3×15 mg, ağızdan, 6-12 yaş 3×30 mg, ağızdan, 12 yaş üstü ve erişkinde 2-3×60 mg, ağızdan.
Yaşlı ve hipertansif hastalarda dikkatle kullanılmalıdır.

Lokal dekonjestan:
Ksilometazolin hidroklorür, oksimetazolin damla yada sprey;
12 yaş altında günde 2 kez 0,5 mg (günde 3 doz aşılmamalı)
12 yaş üstü ve erişkinde günde 4 kez 1 mg
Lokal dekonjestanlar 5 günden uzun kullanılmamalıdır.

Topikal steroidler ile burun ve boğazda kuruma ve irritasyon, burun kanaması, koku
ve tat duyusunda bozulma, seyrek olarak ülserasyon, septum perforasyonu benzer biçimde yan
etkisinde bırakır olabilir. Bundan dolayı, gerektiğinde, birinci basamak tedavide kullanım 4 hafta
ile sınırlandırılmalı ve nazal septuma uygulanmamasına dikkat edilmelidir.

ALERJİK RİNİT TEDAVİSİ
Eğitim ve korunma

1. Basamak
Aralıklı hafifçe* semptomlar (<4 günhafta, <4 hafta); oral h 1 antihistaminik, ve gerekirse dekonjestan, düzelme var ise tedaviye ay devam et.
2. Basamak
Aralıklı orta-ağır** semptomlar yada devamlı hafifçe semptomlar; oral H 1 antihistaminik ve topikal kortikosteroid, gerekirse dekonjestan. 2-4 hafta sonrasında düzelme var ise Tedaviye 1 ay devam et, düzelme yoksa Bir üst basamağa geç ve tedaviye 1 ay devam edin.
3. Basamak
Devamlı orta-ağır semptomlar; topikal kortikosteroid, 2-4 hafta sonrasında değerlendir. Düzelme var ise bir alt basamağa in, Düzelme yoksa sevk et.
*Hafifçe : Uyku ve günlük etkinliklerde mesele yok, okul-iş başarısı düzgüsel.
**Orta-ağır: Uyku düzensizliği, günük etkinliktede bozulma, okul-iş başarısında bozulma (minimum biri)

İzlem
Mevsimsel alerjik rinitte tedavi, polen mevsimi süresince, kronik olgularda denetim
sağlanana dek sürmelidir.
Düzelmeyen hastalar komplikasyonlar açısından değerlendirilmelidir.

Sevk
Tedaviye kafi cevap vermeyen olgular, ayırıcı tanı açısından ileri tetkiklerin
yapılabilmesi, görevli alerjenin saptanması ve gerektiğinde immünoterapi sonucu açısından
sevk edilmelidir.

Kaynaklar
1. Pathophysiology and Pharmacotherapy of Allergic Rhinitis. JACI 1999;103 (3)
2. Allergic Rhinitis and Its Impact on Asthma. Aria Workshop Report. JACI 2001;108 (5)
3. Gary S. Rachelefsky. National Guidelines Needed to Manage Rhinitis and Prevent Complications. Ann Allergy,
Asthma, Immunol. 1999;82:296-305
4. Kayaalp S, ed. BNF/TİK Türkiye İlaç Kılavuzu, İstanbul: Turgut Yay., 2001.

Kaynak : Sıhhat Bakanlığı Tanı Tedavi Rehberi